Uluslararası Şeffaflık Örgütü (Transparency International – TI) tarafından yayımlanan 2023 Yolsuzluk Algı Endeksi (YAE) raporuna göre Türkiye, 180 ülke arasında 34 puanla 124. sırada yer alarak yolsuzluk algısında düşüşünü sürdürdü. Bu sonuç, Türkiye’nin son 10 yılda endekste 16 puanlık ciddi bir kayıp yaşadığını gözler önüne seriyor.
Geçtiğimiz yıla göre 2 puan daha kaybeden Türkiye, 2013 yılında 50 puanla 53. sırada bulunuyordu. Son 10 yılda kaydedilen bu düşüş, ülkenin yolsuzlukla mücadele ve şeffaflık çabalarına ilişkin uluslararası algının ne denli kötüleştiğini gösteriyor.
Yolsuzluk Algı Endeksi Nedir?
Yolsuzluk Algı Endeksi (YAE), dünyada yolsuzluğa karşı mücadelenin öncü kuruluşlarından biri olan Uluslararası Şeffaflık Örgütü tarafından her yıl yayımlanan, kamu sektöründeki yolsuzluk algılarını değerlendiren bir ölçektir. Uzmanların ve iş insanlarının anketler ve değerlendirmeler yoluyla elde edilen verilerine dayanır.
- Sıralama: 0 (yüksek derecede yolsuz) ile 100 (çok temiz) arasında bir puanlandırma yapılır.
- Kapsam: 180 ülke ve bölgeyi kapsar.
- Amaç: Ülkelerdeki yolsuzluk durumuna dikkat çekmek, politika yapıcıları ve toplumu harekete geçirmektir.
Türkiye’nin On Yıllık Gerileme Trendi
Türkiye’nin Yolsuzluk Algı Endeksi’ndeki düşüşü, son bir yılla sınırlı değil, uzun vadeli bir trendi işaret ediyor:
- 2023 Sonucu: 34 puan, 124. sıra (180 ülke arasında).
- 2022 Sonucu: 36 puan. Bu, 2023’te 2 puanlık bir düşüş yaşandığını gösteriyor.
- 2013 Sonucu: 50 puan, 53. sıra. Türkiye, son 10 yılda tam 16 puan kaybederek 71 sıra gerilemiştir.
Bu gerileme, Türkiye’yi küresel ortalamanın da altına çekmiş durumda. 2023 yılı için küresel ortalama 43 puan olarak açıklandı. Türkiye, Avrupa ve Orta Asya bölgesinin 42 puanlık ortalamasının da oldukça altında yer alıyor.
Küresel Manzara: En Temizden En Yozlaşmışa
2023 Yolsuzluk Algı Endeksi’ne göre dünyanın en az yolsuzluk algısına sahip ülkeleri şunlar:
- Danimarka: 90 puan
- Finlandiya: 87 puan
- Yeni Zelanda: 85 puan
- Norveç: 84 puan
- Singapur: 83 puan
Bu ülkeler, güçlü hukukun üstünlüğü, şeffaf yönetim ve hesap verebilirlik mekanizmalarıyla dikkat çekiyor. Öte yandan, endeksin en alt sıralarında yer alan ve yüksek yolsuzluk algısına sahip ülkeler ise Somali (11 puan), Suriye (13 puan), Güney Sudan (13 puan) ve Venezuela (13 puan) gibi ülkeler oldu.
Uluslararası Şeffaflık Derneği’nden Türkiye Değerlendirmesi
Uluslararası Şeffaflık Derneği’nin Türkiye raporunda, yargı bağımsızlığının azalması, ifade ve toplanma özgürlüklerinin kısıtlanması, demokratik kurumların zayıflaması gibi faktörlerin yolsuzluk algısındaki artışın temel nedenleri arasında gösterildiği belirtiliyor. Raporda, hesap verebilirlik mekanizmalarının işlevsizleşmesinin ve kamu kaynaklarının kötüye kullanılmasının yolsuzluk algısını derinleştirdiği vurgulanıyor.
Dernek, yolsuzluk algısındaki bu kötüleşmenin doğrudan vatandaşların günlük yaşamlarını etkilediğini, enflasyon ve hayat pahalılığı gibi ekonomik sorunların arka planında kamu yönetimine duyulan güven eksikliğinin önemli bir rol oynadığını ifade etti.
Toplumsal Etki ve Gelecek Beklentileri
Yüksek yolsuzluk algısı, sadece uluslararası itibar açısından değil, ülke içinde de önemli sonuçlar doğurur. Vatandaşların kamu kurumlarına olan güveninin azalmasına, yatırımların caydırılmasına ve ekonomik kalkınmanın yavaşlamasına neden olabilir. Özellikle ekonomik zorlukların yaşandığı dönemlerde, yolsuzluk algısının artması, gelir dağılımındaki adaletsizliği ve toplumsal huzursuzluğu daha da tetikleyebilir.
Türkiye’nin Yolsuzluk Algı Endeksi’ndeki bu gerileme, şeffaflık, hesap verebilirlik ve hukukun üstünlüğü ilkelerinin güçlendirilmesi yönünde acil adımlar atılmasının gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu adımlar, hem uluslararası alandaki konumlanma hem de ülke içindeki toplumsal refah ve güven açısından kritik öneme sahiptir.