6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve 11 ili derinden etkileyen yıkıcı depremlerin üzerinden 8 aydan fazla bir süre geçti. Felaketin ilk günlerinde, yüz binlerce depremzedenin kalıcı konut ihtiyacının bir yıl içinde giderileceğine dair güçlü vaatler verilmişti. Ancak kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte, geçici barınma koşulları ve kalıcı konutların inşasındaki yavaş ilerleme, mağduriyetlerin derinleşeceğine dair endişeleri artırıyor. Haber365 olarak, deprem bölgesindeki son durumu, verilen vaatler ile mevcut gerçekler arasındaki uçurumu ve yaklaşan kışın potansiyel etkilerini mercek altına alıyoruz.
Kahramanmaraş Depremi: Yıkım ve Acil Durum
Türkiye, 6 Şubat 2023 tarihinde sabaha karşı ve öğleden sonra yaşanan iki büyük depremle sarsıldı. Kahramanmaraş merkezli 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki bu depremler, Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Gaziantep, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa ve Elazığ olmak üzere 11 ilde büyük yıkıma yol açtı. Resmi rakamlara göre 50 binden fazla vatandaşımız hayatını kaybetti, yüz binlerce bina yıkıldı veya ağır hasar aldı. Milyonlarca insan evsiz kaldı ve yaşamlarını çadır kentlerde, konteyner kentlerde veya akrabalarının yanında sürdürmek zorunda kaldı.
Deprem Sonrası Vaatler ve Hedefler
Depremin hemen ardından, devlet yetkililerinden hızlı ve kalıcı çözümler üretileceğine dair önemli açıklamalar geldi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, depremzedelerin bir yıl içinde yeni, güvenli ve modern konutlarına kavuşacağını taahhüt etmişti. İlk etapta 319 bin konut (200 bin kırsalda, 119 bin şehirde) ve 40 bin köy evi inşa edileceği duyuruldu. Uzun vadede ise toplamda 650 bin konut ve 150 bin köy evi yapımı hedefleniyordu. Bu vaatler, depremzedeler için büyük bir umut kaynağı olmuştu.
Mevcut Durum: Yetersiz Barınma ve Altyapı Sorunları
Ancak depremin üzerinden 8 aydan fazla bir süre geçmesine rağmen, kalıcı konut inşaatları beklenen hızda ilerlemiyor. Bölgede devam eden çalışmalar ve karşılaşılan temel sorunlar şu şekilde özetlenebilir:
- Konteyner Kentlerin Durumu: Afet bölgelerine kurulan konteyner sayısı yaklaşık 46 bin civarında seyrediyor. Bu konteynerlerde veya çadır/prefabrik evlerde yaklaşık 1.5 milyon depremzede yaşam mücadelesi veriyor.
- Altyapı Eksiklikleri: Birçok konteyner kentte, özellikle kırsal bölgelerde elektrik, su ve yol gibi temel altyapı hizmetlerinde ciddi aksaklıklar yaşanıyor. Bu durum, günlük yaşamı zorlaştırmanın yanı sıra, sağlık ve hijyen risklerini de beraberinde getiriyor.
- Kış Tehdidi: Doğu ve Güneydoğu Anadolu’nun zorlu kış koşulları dikkate alındığında, mevcut konteyner ve çadırların yalıtım yetersizliği büyük bir endişe kaynağı. Geçici barınma alanlarının soğuk, yağış ve kar altında ne kadar dayanıklı olacağı belirsizliğini koruyor. Çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlar için bu durum ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
- Kalıcı Konutların Yavaş İlerlemesi: Verilen sözlerin aksine, kalıcı konutların teslim edilmesi sürecinde somut bir ilerleme kaydedilememesi, depremzedelerin umutlarını tüketiyor. İnşaatların belirli bir düzeye gelmesi için daha uzun bir süreye ihtiyaç duyulduğu açıkça görülüyor.
Politika Odaklarının Değişimi ve Eleştiriler
Deprem sonrası ilk aylarda tüm ülkenin gündemi deprem ve yaraların sarılmasıyken, aradan geçen zaman içinde kamuoyunun ve siyasetin odağının değiştiği gözlemleniyor. Gazze’deki gelişmeler, Suriye meselesi ve yaklaşan yerel seçimler gibi konular, deprem bölgesindeki sorunların arka planda kalmasına neden olduğu eleştirileri yükseltiliyor. Bu durum, depremzedelerin yalnız bırakıldığı hissiyatını güçlendiriyor.
Geçmiş afet deneyimleriyle yapılan kıyaslamalar da dikkat çekici. Örneğin, 1999 Gölcük Depremi sonrası kalıcı konutların tesliminde benzer gecikmeler yaşansa da, o dönemki çadır kentlerin şimdikilere göre daha düzenli ve kış koşullarına daha uygun olduğu iddiaları dile getiriliyor. Bu, Türkiye’nin afet yönetimi ve sonrasındaki rehabilitasyon süreçlerinde ders çıkarmakta zorlandığına dair yaygın bir kanaati pekiştiriyor.
Kim Etkilenecek?
Bu durumdan en çok etkilenecek olanlar, şüphesiz ki kış aylarını konteyner veya çadırlarda geçirmek zorunda kalacak olan yüz binlerce depremzede. Özellikle çocuklar ve yaşlılar başta olmak üzere savunmasız gruplar, soğuk hava koşulları, yetersiz ısınma ve hijyen eksikliği nedeniyle sağlık sorunları ve psikolojik travmalar yaşayabilirler. Kış aylarının getireceği zorluklar, bölgedeki sosyo-ekonomik durumu daha da kötüleştirebilir ve göç hareketlerini tetikleyebilir.
Beklentiler ve Çözüm Arayışları
Depremzedeler ve kamuoyu, hükümetten acil olarak şu adımları bekliyor:
- Kalıcı konutların inşasını hızlandıracak somut adımlar atılması ve takvime uyulması.
- Mevcut geçici barınma alanlarının kış koşullarına uygun hale getirilmesi için ek izolasyon ve ısıtma desteği sağlanması.
- Altyapı eksikliklerinin (elektrik, su, yol) giderilmesi ve yaşam standartlarının yükseltilmesi.
- Deprem bölgesindeki sorunların tekrar ülke gündeminin ön sıralarına taşınması ve siyasi önceliğin korunması.
Türkiye’nin “huyumuz kurusun” diyerek kabul ettiği bir kader olmaktan çıkması için, afet sonrası iyileşme süreçlerinde daha planlı, şeffaf ve kararlı adımlar atılması gerektiği vurgulanıyor. Aksi takdirde, her yeni kış, deprem bölgesindeki yaraların kanamaya devam ettiğini acı bir şekilde hatırlatmaya devam edecektir.