Türkiye Ekonomisinin Kısa ve Uzun Vadeli Makro Sınavları

Küresel ekonomiler, son dönemde yaşanan şokların ardından karmaşık bir dönemeçten geçiyor. Pandemiyle başlayan, ardından enerji krizi ve jeopolitik gerilimlerle derinleşen bu süreç, birçok ülkeyi yüksek enflasyon ve dalgalı büyüme ile yüz yüze bıraktı. Türkiye ekonomisi de bu küresel fırtınanın ortasında, hem kısa vadeli istikrar arayışında hem de uzun vadeli yapısal sorunlarla mücadele ediyor. Bu makro görünüm, sadece güncel politika tercihlerini değil, aynı zamanda ülkenin gelecek on yıllarını şekillendirecek stratejik adımları da belirliyor.

Küresel Enflasyon ve Merkez Bankalarının Mücadelesi

Son yıllarda, küresel çapta arz zinciri bozuklukları, enerji fiyatlarındaki yükseliş ve devletlerin pandemi dönemindeki genişleyici maliye politikaları, enflasyonist baskıları tetikledi. Başlangıçta geçici olduğu düşünülen bu enflasyon, beklentilerin üzerinde bir kalıcılık gösterdi. Dünya genelindeki merkez bankaları, enflasyonu dizginlemek amacıyla agresif faiz artırımlarına gitti. Bu sıkılaşma süreci, küresel büyüme görünümünü zayıflatırken, enflasyonla mücadelede kararlılık mesajı verdi.

Türkiye’de Yüksek Enflasyon Dinamikleri ve Para Politikası

Türkiye, küresel enflasyonist rüzgarlardan etkilenmenin ötesinde, kendine özgü dinamiklerle çok daha yüksek bir enflasyonla mücadele ediyor. Bu durumun kökeninde maliyet enflasyonu (döviz kuru geçişkenliği, ithal girdi fiyatları), talep enflasyonu (genişleyici politikaların etkisi) ve özellikle beklenti enflasyonu (fiyatlama davranışları ve enflasyon sarmalı) gibi faktörlerin karmaşık bir etkileşimi yatıyor.

Merkez Bankası’nın son dönemdeki faiz artırımlarına rağmen, reel faiz oranlarının hala negatif seyretmesi, enflasyonla mücadeledeki en büyük meydan okumalardan biri olarak öne çıkıyor. Negatif reel faiz, tasarruf sahiplerini cezalandırırken, tüketimi ve döviz talebini teşvik ederek enflasyonist baskıları artırma riski taşıyor.

Dış Dengeler ve Cari Açık

Türkiye ekonomisinin kronik sorunlarından biri de cari işlemler açığıdır. Yetersiz yurt içi tasarruflar nedeniyle büyümek için dış finansmana bağımlılık, ülkeyi küresel sermaye hareketlerindeki dalgalanmalara karşı kırılgan hale getiriyor. Döviz kurlarındaki oynaklık, hem maliyet enflasyonunu körüklüyor hem de dış borç yükünü artırıyor. Sürdürülebilir bir büyüme patikası için cari açığın kalıcı olarak düşürülmesi ve nitelikli doğrudan yabancı yatırımların çekilmesi büyük önem taşıyor.

Türkiye Ekonomisinin Uzun Vadeli Yapısal Sorunları

Kısa vadeli makro istikrarın ötesinde, Türkiye ekonomisinin geleceğini şekillendirecek bir dizi yapısal sorun bulunuyor:

• Düşük Yurt İçi Tasarruf Oranları: Yüksek büyüme hedefleri için gerekli finansmanı yurt içinden sağlama kapasitesinin yetersizliği, dışa bağımlılığı derinleştiriyor.
• Üretken Yatırımların Yetersizliği: Mevcut yatırımların katma değeri düşük sektörlere yönelmesi ve yeni, yüksek teknolojili üretime geçişin yavaşlığı, potansiyel büyüme hızını sınırlıyor. Üretim içinde sanayinin payının düşüş eğiliminde olması endişe verici bir durumdur.
• Verimlilik Artışının Duraksaması: İşgücü ve sermaye verimliliğindeki artışın yavaşlaması, uzun vadeli sürdürülebilir büyümenin önündeki en büyük engellerden biridir.
• Eğitim ve Beşeri Sermaye: Eğitim sisteminin işgücü piyasasının ihtiyaçlarına cevap verememesi, nitelikli işgücü açığına ve işsizlik sorununa yol açarken, ülkenin rekabet gücünü zayıflatıyor.
• Gelir Dağılımı Adaletsizliği: Toplumun farklı kesimleri arasındaki gelir eşitsizliğinin artması, sosyal refahı olumsuz etkilerken, iç talebi ve toplumsal uyumu da tehdit ediyor.
• Güven ve Öngörülebilirlik: Ekonomik politikaların tutarlılığı, hukukun üstünlüğü ve şeffaflık gibi unsurlar, hem yerli hem de yabancı yatırımcılar için güven ve öngörülebilirlik ortamının olmazsa olmazlarıdır. Bu ortamın sağlanamaması, sermaye kaçışına ve yatırımların azalmasına neden olmaktadır.

Geleceğe Yönelik Yol Haritası

Türkiye ekonomisinin karşı karşıya olduğu kısa ve uzun vadeli meydan okumalar, kapsamlı ve tutarlı bir politika çerçevesini gerektiriyor. Enflasyonla kararlı mücadele, mali disiplinin sağlanması ve cari açığı sürdürülebilir seviyelere çekmek gibi kısa vadeli hedeflerin yanı sıra; tasarruf oranlarını artıracak, katma değerli üretime ve teknolojiye yatırım yapmayı teşvik edecek, eğitim kalitesini yükseltecek ve hukuki çerçeveyi güçlendirecek yapısal reformlar hayati öneme sahiptir. Bu adımlar, yalnızca mevcut fırtınayı atlatmakla kalmayacak, aynı zamanda Türkiye’yi daha istikrarlı, rekabetçi ve müreffeh bir geleceğe taşıyacaktır.