Leicester City
West Bromwich
İngiltere’deki Türk restoran sektörü, son dönemde yaşanan maliyet artışları, işgücü sıkıntısı ve müşteri harcamalarındaki düşüş nedeniyle ciddi bir alarm veriyor. Enerji, gıda ve işgücü maliyetlerinde yaşanan fahiş artışlar, birçok işletmeyi kapanma noktasına getirirken, sektörün genel kârlılığını neredeyse tamamen ortadan kaldırmış durumda.
Özellikle pandemi sonrası dönemde hızla yükselen enflasyon ve küresel ekonomik çalkantılar, İngiltere’deki tüm işletmeleri etkilese de, Türk toplumunun yoğunlaştığı restoran sektörü bu baskıları çok daha derinden hissediyor. İşletme sahipleri, artan giderleri karşılamak için mücadele ederken, ayakta kalmak adına kişisel fedakarlıklar yapmak zorunda kalıyor.
Maliyetler Nasıl Yükseliyor?
Restoranların en temel gider kalemlerinde gözle görülür ve sürdürülemez artışlar yaşanıyor:
- Enerji Giderleri: Doğalgaz ve elektrik faturaları son bir yıl içinde %200 ila %300 oranında arttı. Bu durum, özellikle fırın ve ocak kullanımı yoğun olan restoranlar için büyük bir yük oluşturuyor.
- Gıda Tedarik Maliyetleri: Gıda ürünlerinin fiyatları %30 ila %50 arasında yükseldi. Et, sebze, un gibi temel malzemelerin tedarik zincirindeki aksaklıklar ve enflasyonist baskılar, mutfak maliyetlerini doğrudan etkiliyor.
- İşgücü Maliyetleri: İngiltere’de Ulusal Yaşam Ücreti (National Living Wage) Nisan 2024’ten itibaren saatlik 11.44 Sterlin’e yükseltildi. Bu artışa ek olarak, Brexit sonrası nitelikli personel bulmakta yaşanan zorluklar, maaş beklentilerini yukarı çekiyor ve işletmelerin personel giderlerini önemli ölçüde artırıyor. Özellikle deneyimli aşçı ve garson bulmak neredeyse imkansız hale geldi.
- Kira Artışları: İş yerlerinin kiraları %10 ila %15 oranında zamlandı. Özellikle Londra gibi merkezi bölgelerde kira giderleri zaten oldukça yüksekti, bu artışlar işletmeleri daha da zorluyor.
- Katma Değer Vergisi (KDV): Yiyecek ve içecek sektöründe uygulanan %20’lik KDV oranı, işletmelerin üzerindeki vergi yükünü ağırlaştırıyor. Pandemi döneminde yapılan geçici indirimler sona erdiğinden, sektör tam kapasite vergi yükünü hissediyor.
Sektör Temsilcileri Ne Diyor?
Londra’nın Shoreditch, Dalston ve Stoke Newington gibi Türk restoranlarının yoğun olduğu bölgelerdeki işletme sahipleri, içinde bulundukları durumu “alarm verici” olarak nitelendiriyor. Birçok işletme sahibi, ayda 12.000-15.000 Sterlin gelir elde etmesine rağmen, tüm bu giderler sonrası kârsız çalıştığını belirtiyor. Hatta bazı işletmeciler, çalışan maaşlarını ödeyebilmek için kişisel birikimlerini kullanmak veya borç almak zorunda kaldıklarını dile getiriyor.
Sektör temsilcileri, bu koşullar altında ayakta kalabilmek için haftanın yedi günü, günde 12-14 saat çalışmak zorunda kaldıklarını, ancak buna rağmen kendilerine maaş ödeyemediklerini vurguluyor. COVID-19 döneminde alınan kredilerin ve ertelenen vergi borçlarının geri ödeme zamanının gelmesi de, işletmeler üzerindeki baskıyı artırıyor. HMRC (İngiltere Gelir ve Gümrük İdaresi) ve bankalar, bu borçların tahsili konusunda şirketler üzerinde ciddi bir baskı oluşturuyor.
Türk Toplumunun Ekonomik Katkısı Tehlikede
İngiltere’deki Türk toplumu, uzun yıllardır özellikle restoran sektörü aracılığıyla ülke ekonomisine önemli katkılar sağlamıştır. Ancak mevcut koşullar altında, birçok Türk restoranı kapılarına kilit vurmak veya devretmek zorunda kalıyor. Müşterilerin artan yaşam maliyetleri nedeniyle dışarıda yemek yeme alışkanlıklarını azaltması ve harcamalarını kısması da, sektördeki krizin bir diğer önemli boyutu.
Bu durum sadece işletme sahipleri için değil, aynı zamanda yüzlerce çalışanın istihdamı ve İngiliz toplumunun kültürel çeşitliliği için de büyük bir tehdit oluşturuyor.
Gelecek Görünümü ve Beklentiler
Sektör, hükümetten acil destek bekliyor. Enerji maliyetlerinde sübvansiyonlar, KDV oranında indirim ve işgücü piyasasına yönelik destek programları, işletmelerin nefes alması için elzem görülüyor. Aksi takdirde, İngiltere’deki Türk restoran kültürünün önemli bir kısmının yakın gelecekte yok olma riskiyle karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.
İngiltere’deki Türk restoran sektörü neden alarm veriyor?
İngiltere’deki Türk restoran sektörü, enerji, gıda ve işgücü maliyetlerindeki fahiş artışlar, kira zamları, %20 KDV oranı, kalifiye personel bulma zorluğu ve müşteri harcamalarındaki düşüş gibi nedenlerle alarm vermektedir. Bu faktörlerin birleşimi, birçok işletmeyi kapanma noktasına getirmiş, sektördeki kârlılığı tamamen ortadan kaldırmıştır.
