Türkiye’nin siyasi tarihinde derin izler bırakan askeri müdahaleler ve darbeler, sivil siyaset üzerindeki “postal” gölgesinin kalkmadığı sürece özgürlük ve insan hakları mücadelesinin devam edeceğine dair yaygın bir kanaati pekiştirmektedir. Gerçekten de, ülkede demokratikleşme yolunda atılan adımlara rağmen, askeri vesayet geleneğinin etkilerinin tamamen ortadan kalktığını söylemek zordur ve bu durum, birçok kişi için zulmün farklı biçimlerde sürmesine yol açan temel bir faktör olarak görülmektedir.
Geçmişten günümüze yaşanan acı deneyimler, askeri müdahalelerin yalnızca yönetime el koymakla kalmayıp, toplumsal yaşamın her alanında baskı ve zulmü beraberinde getirdiğini göstermiştir. Bu nedenle, sivil siyasetin güçlenmesi ve askeri etkiden arındırılması, Türkiye’nin tam anlamıyla demokratik bir hukuk devleti olma hedefine ulaşabilmesi için kritik bir öneme sahiptir.
Darbeler Çağının Acı Mirası: “Postallar” Ne Anlatıyor?
“Postallar”, sadece bir askeri giysi parçası olmanın ötesinde, Türkiye siyasetinde askeri vesayeti, anti-demokratik müdahaleleri ve sivil iradenin ayaklar altına alınmasını sembolize eder. Bu metafor, 27 Mayıs 1960’tan 15 Temmuz 2016 darbe girişimine kadar uzanan geniş bir zaman diliminde yaşanan acıları, baskıları ve toplumsal travmaları özetlemektedir.
Ne Zaman ve Nasıl Müdahaleler Yaşandı?
- 27 Mayıs 1960 Darbesi: Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki ilk askeri müdahale, seçilmiş hükümeti devirerek siyasi yaşamda derin bir kırılma yarattı. İdamlarla sonuçlanan bu süreç, askeri vesayet geleneğinin başlangıcı oldu.
- 12 Mart 1971 Muhtırası: “Balyoz” olarak bilinen bu askeri müdahale, hükümeti istifaya zorlayarak yarı-askeri bir dönemin kapısını araladı. Siyasi kargaşa ve toplumsal kutuplaşma arttı.
- 12 Eylül 1980 Darbesi: En kanlı darbe dönemlerinden biri olan 12 Eylül, binlerce insanın gözaltına alınmasına, işkence görmesine, yargısız infazlara ve siyasi yasaklara sahne oldu. Bu dönem, siyasi ve sosyal yaşamda onarılması güç yaralar açtı.
- 28 Şubat 1997 “Postmodern” Darbesi: Bir hükümetin doğrudan tanklarla değil, “irtica” söylemi üzerinden askeri ve sivil bürokrasi işbirliğiyle düşürüldüğü bu süreç, “bin yıl sürecek” denilerek siyasi tarihe geçti. Eğitimden ekonomiye birçok alanda derin etkiler bıraktı.
- 15 Temmuz 2016 Darbe Girişimi: Doğrudan sivil halkın direnişiyle bertaraf edilen bu kanlı girişim, Türk siyasi hayatında askeri kalkışmalara karşı sivil iradenin gücünü gösterse de, geride büyük bir travma ve OHAL süreçlerini bıraktı.
Kimler Etkilendi, Hangi Sonuçlar Doğdu?
Bu müdahaleler, sadece siyasi liderleri değil, tüm toplumu hedef aldı. Düşünce özgürlüğü kısıtlandı, sendikal haklar askıya alındı, basın susturuldu ve yüz binlerce insan fişlendi. İşkence ve kötü muamele yaygınlaştı, demokrasiye olan inanç zedelendi. Her darbe, ülkeyi siyasi ve ekonomik olarak geriye götürürken, toplumsal kutuplaşmayı ve güvensizliği artırdı.
Neden Bu Miras Hala Bir Endişe Kaynağı?
Askeri müdahalelerin sadece siyasi iktidarı değil, aynı zamanda yargı, üniversiteler, medya gibi kilit kurumları da etkisi altına alması, sivil demokrasinin kök salmasını engellemiştir. Postalların temsil ettiği vesayet anlayışı, modern bir devlette sivil siyasetin doğal üstünlüğünü sürekli sorgulatmış, bu da hukukun üstünlüğü ve temel hak ve özgürlüklerin korunmasında kalıcı sorunlara yol açmıştır. Toplumun kolektif hafızasına kazınan bu acı deneyimler, demokratik reform çabalarına rağmen, her an yeniden canlanma potansiyeli taşıyan bir gölge olarak algılanmaya devam etmektedir.
Geleceğe Dönük Çözüm Yolu Nedir?
Bu döngüyü kırmanın yolu, sivil siyasetin güçlenmesi, yargının bağımsızlığının tam anlamıyla tesis edilmesi, medyanın özgürleşmesi ve tüm devlet kurumlarının demokratik denetime açık hale gelmesinden geçmektedir. Temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı, hukukun üstünlüğünün tartışmasız olduğu bir sistem, postalların gölgesini tamamen ortadan kaldıracak tek yoldur. Türkiye’nin demokratikleşme yolculuğu, bu acı mirasla yüzleşip, geleceği sivil ve demokratik normlar üzerine inşa etmekle mümkündür.
Postallar Ortadan Kalkmadıkça Zulüm Devam Eder mi?
Evet, metinde de vurgulandığı üzere, askeri vesayet ve sivil iradeye müdahale anlayışı tamamen ortadan kalkmadığı sürece, Türkiye’de demokrasi, özgürlük ve insan hakları üzerindeki baskı ve “zulüm” tehdidi farklı biçimlerde devam edebilir. Geçmiş darbelerden alınan dersler, sivil siyasetin mutlak üstünlüğünün ve kurumların demokratikleştirilmesinin bu tehdidi bertaraf etmede hayati olduğunu göstermektedir.