ABD’nin Venezuela Politikaları: Hegemonya ve Kaynak Mücadelesi

ABD’nin Latin Amerika ülkelerine yönelik dış politikaları, özellikle Venezuela örneğinde “sömürgeci-gangster kapitalist emperyalizm” eleştirileriyle sıkça gündeme gelmiştir. Bu eleştiriler, ABD’nin Monroe Doktrini’nden bu yana bölgeyi “arka bahçesi” olarak görme eğiliminin bir uzantısı olarak değerlendirilmekte, askeri müdahaleler, ekonomik yaptırımlar ve siyasi istikrarsızlaştırma çabalarıyla ilişkilendirilmektedir. Özellikle Venezuela’nın zengin petrol kaynakları ve Hugo Chávez ile başlayan “Bolivarcı Devrim” süreci, ABD’nin bölgedeki çıkarlarıyla doğrudan bir çatışma alanı yaratmıştır.

Washington’ın Latin Amerika’ya yönelik dış politikasının kökenleri, 19. yüzyılın başlarına, Başkan James Monroe tarafından ilan edilen doktrine dayanır. Bu doktrin, görünüşte Avrupa müdahalesine karşı bölgeyi koruma amacı taşısa da, zamanla ABD’nin kendi hegemonik çıkarlarını meşrulaştırma aracı haline gelmiştir. Bölgedeki siyasi ve ekonomik gelişmelerde söz sahibi olma arzusu, 20. yüzyıl boyunca birçok kez doğrudan veya dolaylı müdahalelere yol açmıştır.

ABD’nin Latin Amerika’daki Müdahale Tarihi

Tarih boyunca ABD’nin Latin Amerika’daki müdahaleleri, farklı yöntemlerle ve çeşitli gerekçelerle kendini göstermiştir. Bu müdahaleler, genellikle demokratikleşme veya insan hakları gibi söylemlerle maskelense de, altında yatan temel motivasyonun bölgesel kaynak kontrolü ve stratejik üstünlük olduğu iddia edilmiştir:

• Küba (Domuzlar Körfezi Çıkarması, 1961): Fidel Castro liderliğindeki sosyalist devrimin ardından, ABD destekli sürgünlerin adayı işgal girişimi başarısızlıkla sonuçlandı.
• Grenada (1983): Sosyalist eğilimli hükümete karşı yapılan askeri müdahale, “Amerikan vatandaşlarının güvenliğini sağlama” gerekçesiyle yapıldı.
• Panama (1989): Uyuşturucu kaçakçılığı ve demokrasi restorasyonu iddialarıyla General Manuel Noriega rejimine karşı askeri harekat düzenlendi.
• Nikaragua: Sandinist hükümetine karşı Kontra gerillalarına verilen destek, uluslararası hukukun ihlali olarak eleştirildi.

Bu örnekler, ABD’nin bölgedeki siyasi rejimleri kendi çıkarları doğrultusunda manipüle etme veya değiştirme arayışının bir parçası olarak gösterilmektedir.

Neden Venezuela Hedef Oldu?

Venezuela, dünyanın en büyük kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip ülkesidir. Bu zenginlik, ülkeyi küresel enerji denkleminde önemli bir aktör haline getirmekte ve ABD’nin dikkatini çekmektedir. Hugo Chávez’in 1999 yılında iktidara gelmesiyle başlayan ve sosyalist bir yönelimi benimseyen hükümet politikaları, Washington ile Caracas arasındaki gerilimi tırmandırmıştır. Chávez, ülkenin petrol kaynaklarını kamulaştırma ve gelirleri sosyal programlara yönlendirme kararıyla, ABD’nin bölgedeki enerji şirketlerinin ve siyasi çıkarlarının karşısında durmuştur.

ABD’nin Venezuela Stratejisi

ABD’nin Venezuela’ya yönelik stratejisi, Chávez ve ardından Nicolás Maduro döneminde çeşitli aşamalardan geçmiştir:

• 2002 Darbe Girişimi: Chávez’e karşı düzenlenen ve kısa süreliğine başarılı olan darbe girişiminin arkasında ABD’nin olduğu iddia edilmiştir.
• Ekonomik Yaptırımlar: Venezuela ekonomisini hedef alan kapsamlı yaptırımlar, ülkenin petrol ihracatını ve finansal erişimini kısıtlayarak büyük bir insani krize yol açmıştır.
• Muhalefete Destek: ABD, Juan Guaidó gibi muhalif liderleri “geçici başkan” olarak tanıyarak Maduro hükümetine karşı siyasi ve diplomatik baskıyı artırmıştır.
• Medya ve Kamuoyu Oluşturma: Venezuela’daki durumu “diktatörlük” olarak tanımlayan ve insani krizin boyutlarını vurgulayan güçlü bir uluslararası medya kampanyası yürütülmüştür.

Bu politikalar, Venezuela’nın egemenliğini zayıflatma ve iktidarı ABD’nin çıkarlarına daha uygun bir rejime devretme amacı taşıdığı yönünde yorumlanmaktadır.

Sonuçlar ve Etkiler

ABD’nin Venezuela’ya uyguladığı ağır yaptırımlar ve siyasi müdahaleler, ülkenin ekonomisini derinden etkilemiş, hiperenflasyon, gıda ve ilaç kıtlığı gibi ciddi sorunlara yol açmıştır. Milyonlarca Venezuelalı komşu ülkelere göç etmek zorunda kalmıştır. Eleştirenler, bu durumun ABD’nin “sömürgeci-gangster kapitalist emperyalizm” olarak tanımlanan politikalarının doğrudan bir sonucu olduğunu ve Venezuela halkının refahını değil, ABD’nin stratejik çıkarlarını gözettiğini savunmaktadır.

Venezuela örneği, küresel güç mücadelesinde zengin doğal kaynaklara sahip ülkelerin uluslararası siyasette nasıl hedef haline gelebildiğini ve büyük güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda nasıl müdahalelerde bulunabildiğini gösteren çarpıcı bir vaka olarak değerlendirilmeye devam etmektedir.