Türkiye’nin siyasi ve toplumsal tarihinde derin izler bırakan “Alaturka Faşizm” kavramı, ülkenin kimlik inşası süreçlerini ve geçmişiyle yüzleşme biçimlerini anlamak adına önemli bir tartışma zemini sunuyor. Doğrudan Avrupa’daki faşist hareketlerin bir kopyası olmayan bu yerli fenomen, otoriter eğilimleri, aşırı milliyetçiliği ve farklı kimlikleri bastırma çabalarını mercek altına alıyor.
Bu analiz, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan günümüze uzanan süreçte, çokkültürlü ve çok inançlı Anadolu yapısının nasıl tek tipleştirilmeye çalışıldığını, tarihsel gerçeklerin inkârının toplum üzerindeki etkilerini ve gerçek bir demokratikleşme için geçmişle hesaplaşmanın neden kaçınılmaz olduğunu inceliyor.
“Alaturka Faşizm” Ne Anlama Geliyor?
“Alaturka Faşizm” tabiri, Türkiye’ye özgü koşullarda ortaya çıkan, ulus-devlet yaratma idealinin otoriter ve dışlayıcı bir versiyonunu ifade eder. Bu kavram, ithal bir ideolojiden ziyade, yerel dinamiklerle şekillenmiş, homojen bir ulusal kimlik yaratma arayışının bir sonucu olarak görülür. Temelinde, “Türk” kimliğini merkeze alarak diğer tüm etnik, dinsel ve kültürel kimlikleri ya inkâr etme ya da asimile etme çabası yatar.
Tarihsel Kökenler ve Miras
Kavramın kökenleri, Osmanlı İmparatorluğu’nun son dönemlerine, özellikle de İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin ulus inşası ve Türkleştirme politikalarına kadar uzanır. Cumhuriyet dönemi, bu mirası devralarak modern bir ulus-devlet kurma hedefiyle ilerlerken, tek millet, tek dil, tek bayrak ve tek din vurgusunu resmi ideolojinin temel direklerinden biri haline getirmiştir. Bu süreçte, Türkiye’nin kadim çokkültürlü, çok inançlı ve çok kimlikli yapısı çoğu zaman görmezden gelinmiş, farklılıklar birer tehdit unsuru olarak algılanmıştır.
Cumhuriyet Dönemi ve Resmi İdeolojinin Gölgesi
Türkiye Cumhuriyeti’nin modernleşme ve çağdaşlaşma hedefleri takdire şayan olsa da, bu hedeflere ulaşma yolunda izlenen bazı politikalar, “Alaturka Faşizm” tartışmalarının odağında yer almıştır. Özellikle Kürtler, Aleviler, Hristiyanlar (Rumlar, Ermeniler, Süryaniler) gibi farklı kimlik gruplarına yönelik devlet politikaları, bu tartışmaların can damarını oluşturur. Resmi ideoloji, adeta bir kalkan gibi tüm toplumsal gerçeklerin önüne çekilerek, ülkenin etnik ve inançsal çeşitliliğinin uzun yıllar boyunca baskılanmasına neden olmuştur.
İnkarın Gölgesinde Bir Toplum
“Alaturka Faşizm” tartışmalarının en kritik noktalarından biri, ülkenin tarihsel gerçeklerle yüzleşme veya hesaplaşma korkusudur. Geçmişte yaşanan 1915 olayları, Anadolu Hristiyanlarının yok edilişi, 6-7 Eylül olayları, Dersim katliamları, Kürtlere ve Alevilere uygulanan sistematik baskılar gibi acı dolu olayların sürekli olarak inkâr edilmesi, toplumsal hafızada onarılması güç yaralar açmıştır. Bu inkâr politikası, Türkiye toplumunun kendi geçmişini sorgulamasına, hatalarından ders çıkarmasına ve geleceğe daha sağlıklı adımlarla ilerlemesine engel olmuştur.
- Geçmişle Yüzleşme: Tarihin karanlık sayfalarıyla açıkça yüzleşmek, toplumsal travmaları iyileştirmenin ve yeni çatışmaların önüne geçmenin ilk adımıdır.
- Demokratikleşme: İnkarın sona ermesi, daha kapsayıcı ve gerçek anlamda demokratik bir toplum inşa etmenin temelini oluşturur.
- Kimlik Onayı: Farklı kimliklerin varlığını tanımak ve haklarını güvence altına almak, toplumsal barışı ve birliği güçlendirir.
Neden Yüzleşmek Zorundayız?
Kendi içindeki farklılıkları bastıran, yok sayan ve bunları kendisine bir tehdit olarak gören bir devlet yapısı ve onun beslediği bir toplum, gerçek anlamda demokratik ve müreffeh olamaz. İnkar politikaları, kutuplaşmayı derinleştirir, ötekileştirmeyi körükler ve ülkenin potansiyelini kısıtlar. Bu nedenle, Türkiye’nin geçmişiyle dürüstçe yüzleşmesi, tarihsel gerçekleri olduğu gibi kabul etmesi ve farklı kimliklerin varlığını tanıması, sadece bir erdem değil, aynı zamanda sağlıklı bir gelecek inşa etmenin de zorunlu bir koşuludur.
Anadolu’nun zengin kültürel ve inançsal mirasının bir zayıflık değil, bir güç kaynağı olduğunun idrak edilmesi, “Alaturka Faşizm”in gölgesinden çıkarak daha özgür, adil ve eşitlikçi bir Türkiye’nin kapılarını aralayacaktır. Bu yüzleşme, sadece akademik bir tartışma olmanın ötesinde, her bireyin kendisini bu topraklara ait hissettiği, aidiyet hissinin güçlendiği bir gelecek vizyonunun temelini oluşturacaktır.