Sessiz Sinemanın Unutulan Yıldızları: İffet Renda ve Artiz Mehmet

Türk sinemasının tozlu raflarında, ilk adımların atıldığı sessiz dönemlerden günümüze uzanan hüzünlü hikayeler yatıyor. Bu hikayelerin en çarpıcı olanlarından ikisi, sinema perdesinde ışıldayan ancak hayatlarının son demlerinde yoksulluk ve unutulmuşlukla boğuşan iki öncü isme ait: İffet Renda ve namıdiğer “Artiz Mehmet” (Mehmet Rıza). Onlar, beyazperdenin henüz yeni yeni şekillendiği yıllarda Türkiye’nin ilk gerçek film yıldızları olarak parlamış, ancak zamanla hafızalardan silinmişti. Yakın zamanda Burçak Evren’in kaleminden çıkan “İlk Film Yıldızları ve Sanat Yaşamımızdan İffet Renda ve Artiz Mehmet” adlı kitap, bu iki kıymetli sanatçının yaşam öykülerini yeniden gün yüzüne çıkararak, erken dönem Türk sinemasının bu “kara deliğine” ışık tutuyor.

Peki, kimdi bu sessiz kahramanlar ve neden böylesine acı bir kaderle anıldılar?

Kimdi İffet Renda ve Artiz Mehmet?

İffet Renda ve Mehmet Rıza (Artiz Mehmet), Türk sinemasının ilk profesyonel oyuncuları arasında yer alıyor. 1920’li yılların ortalarından itibaren sessiz sinema dönemine damga vuran bu iki isim, o günün koşullarında sinemaya duyulan büyük ilginin merkezindeydi. Özellikle Renda, dönemin kadın oyuncu kıtlığı göz önüne alındığında, sahneye çıkma cesareti ve yeteneğiyle dikkat çekmiş, kadınların sinemadaki öncü seslerinden biri olmuştu. Mehmet Rıza ise, “Artiz Mehmet” lakabıyla adından sıkça söz ettirmiş, karakteristik oyunculuğuyla halkın gönlünde taht kurmuştu.

Sessiz Sinemanın Parlayan Yüzleri

Her ikisi de bir dönemin efsanevi isimleri olarak kabul ediliyor; filmleriyle sinema salonlarını dolduran seyircilerin büyük beğenisini kazanıyorlardı. Sinema, henüz sesin keşfedilmediği o ilk yıllarda, yüz ifadeleri, mimikler ve beden diliyle hikayeler anlatan oyuncuların maharetine dayanıyordu. İffet Renda ve Artiz Mehmet, bu zorlu sanatı ustalıkla icra ederek, Türk sinema tarihinin temel taşlarını atmışlardı. Ancak, onların bu parıltılı dönemi, uzun soluklu bir refaha dönüşemedi.

Neden Unutuldular ve Nasıl Bir Son Yaşadılar?

İffet Renda’nın hikayesi, Türk sanat camiasının vefasızlığını acı bir şekilde gözler önüne seriyor. Bir zamanlar perdede ışıl ışıl parlayan bu kadın, hayatının son yıllarını 1957 yılında Galata’da bir köhne evde, büyük bir yoksulluk içinde geçirdi ve yalnızlık içinde yaşama veda etti. Cenazesi dahi güçlükle kaldırıldı. Bu durum, sanatçıların erken yaşlarda elde ettikleri şöhretin, ilerleyen yaşlarda ne kadar kırılgan olabileceğinin trajik bir örneğiydi.

Artiz Mehmet’in kaderi ise Renda kadar dramatik olmasa da, onun da adı zamanla unutulmuş, sessiz sinema dönemi eserleriyle birlikte hafızalardan silinmeye yüz tutmuştu. Cumhuriyet’in ilk yıllarındaki bu önemli sanatçılar, ilerleyen dönemlerde sinema teknolojisinin değişmesi, yeni akımların ortaya çıkması ve belki de ulusal belleğin bu erken dönem eserlerini yeterince koruyamaması nedeniyle ne yazık ki hak ettikleri değeri ve anıyı bulamadılar.

Burçak Evren’in Çalışmasının Önemi

Yazar Burçak Evren’in titiz araştırmalarıyla kaleme aldığı kitap, bu iki ismin hayatına dair detaylı bilgiler sunarak, Türk sinema tarihindeki bu önemli boşluğu dolduruyor. Evren’in çalışması, sadece İffet Renda ve Artiz Mehmet’in biyografilerini sunmakla kalmıyor, aynı zamanda erken Cumhuriyet dönemi kültür ve sanat ortamına dair değerli bir panorama çiziyor. Bu tür çalışmalar, bir ulusun sanat mirasının korunması ve gelecek nesillere aktarılması açısından hayati önem taşıyor.

İffet Renda ve Artiz Mehmet’in hikayeleri, sadece iki sanatçının trajik kaderi değil, aynı zamanda bir ulusun kendi sanat geçmişine nasıl yaklaştığının da bir göstergesi. Onların anısını yaşatmak, Türk sinemasının köklerine saygı duruşunda bulunmak ve gelecekteki sanatçılara ilham vermek adına büyük bir önem taşıyor.